Шизофрения — причины, симптомы, диагностика и лечение

Жить здорово!

  • Выпуски
  • Сюжеты
  • О проекте
  • Все видео

Шизофрения — симптомы, диагноз и лечение. Жить здорово! Фрагмент выпуска от 07.12.2016

Код для встраивания видео

Настройки

Плеер автоматически запустится (при технической возможности), если находится в поле видимости на странице

Размер плеера будет автоматически подстроен под размеры блока на странице. Соотношение сторон — 16×9

Плеер будет проигрывать видео в плейлисте после проигрывания выбранного видео

Психические заболевания — тема в большой степени табуированная. В обществе циркулирует множество мифов, слухов и домыслов о болезнях психики и методах их диагностики и лечения. Что такое шизофрения, почему она возникает, и как ее лечат? И главное — как понять, являются ли частые перепады настроения, нелогичность и нерешительность симптомами шизофрении или просто особенностями характера?

Вместе с этим смотрят

Самое популярное

Рекомендуем

Последние обновления

  • Акции Первого
  • О компании
  • Спецпроекты
  • ОТТ-версия Первого канала
  • Онлайн-кинотеатр
  • HbbTV Интерактивное телевидение
  • Мобильные приложения
  • Кастинги Первого
  • Расскажите свою историю о ветеране ВОВ
  • Все видео
  • Переход на цифровое вещание
  • Ваши идеи на Первом
  • Работа на Первом
  • Телерейтинг
  • Пользовательское соглашение
  • Как пользоваться сайтом
  • Контакты
  • Обратная связь

Мои подписки:

© 1996-2020, Первый канал. Все права защищены.
Полное или частичное копирование материалов запрещено.
При согласованном использовании материалов сайта необходима ссылка на ресурс.
Код для вставки в блоги и другие ресурсы, размещенный на нашем сайте, можно использовать без согласования.

Онлайн-трансляция эфирного потока в сети интернет без согласования строго запрещена.
Трансляция эфира возможна исключительно при использовании плеера и системы онлайн-вещания Первого канала.
Заявка на организацию трансляции.

Shizofreniya — rivojlanishi sabablari, tasnifi, alomatlari, davolash, tashxislash

Shizofreniya — bu progressiv ruhiy kasallik bo’lib, ruhiy vazifalar birligining yo’qotilishi, emotsional sferaning tubanlashuvi , fikrlashning buzilishi va aqliy faoliyatning ilg’or zaiflashishi bilan ifodalanadi. Shizofreniyaning qo’shimcha alomatlari: hayolga o’z-o’zidan keladigan fikrlar, jazavali va ipoxondriakal alomatlar, senestopatiya, aqldan ozish, psevdogallyutsinator, gallyutsinator buzulishlar, maniakal, depressiv, oneyroid-katatonik, katatonik alomatlar. Shizofreniyada aql-zakovat jabrlanmaydi — kasallikning boshlanishidan oldingi xotira va olingan bilimlar saqlanib qoladi.

Shizofreniya — kasallikning asosiy sabablari

Shizofreniya rivojlanishining aniq sabablari noma’lum. Hozirgi kunda ushbu patologiya rivojlanishining bir necha nazariyalari mavjud bo’lib, ulardan eng mashhurlari quyidagilardir:

  • Neyrotransmitterlar nazariyasi. Ushbu nazariyaning yana bir nomi — dofaminli. Ushbu gipotezaga ko’ra, shizofreniya asab tizimining faolligini rag’batlantiradigan dofamin ko’p ishlab chiqarilishi natijasida rivojlanadi. Neyronlar shizofreniyaning o’ziga xos alomatlari paydo bo’lishiga olib keladigan ko’plab nerv impulslarini ishlab chiqarishni boshlaydilar. Aynan ushbu nazariyaga asoslanib, dofamin ta’siri uchun mas’ul retseptorlarni bloklash shizofreniyani davolashning bir qismi sifatida qaraladi. Shuningdek alohida noradrenergik nazariyani ajratishadi, unga ko’ra kasallik rivojlanishida dofamin, adrenalin va noradrenalin ishtirok etadi.
  • Serotonin retseptorlari nazariyasi. Serotonin retseptorlari juda faol bo’lsa, shizofreniya belgilari qayd etilishi mumkin. Serotonin retseptorlari faoliyatiga ta’sir ko’rsatadigan dorilar ham shizofreniyani davolashda ta’sir ko’rsatadi.
  • Shizofreniya rivojlanishining dizontogenetik nazariyasi. Ushbu gipotezada kasallik miyada mavjud strukturaviy buzilishlar fonida rivojlanadi. Ba’zi omillar vaziyatni og’irlashitirishi (yoki rivojlanishiga turtki bo’lishi) mumkin, shu jumladan virusli va bakterial infektsiyalar va genetik kasalliklar.
  • Shizofreniya rivojlanishining psixoanalitik nazariyasi. Shizofreniya rivojlanishining psixoanalitik nazariyasiga ko’ra, kasallik, shaxsning «bo’linishidan» kelib chiqadi. Bemorga uning atrofidagi barcha narsa uning sog’lig’iga jiddiy tahdid solayotganiga o’xshaydi. Bunday holatda, bemorning «men» i boshqa tashqi vaziyatlar ustidan hukmronlik qila boshlaydi.
  • Shizofreniya rivojlanishidagi irsiy moyillikning roli. Hozirgacha ham olimlar shizofreniya geni deb atalmish genni aniqlay olmadilar. Shu bilan birga, statistik tadqiqotlarga shizofreniya rivojlanishida irsiy omillar ham ishtirok etishi mumkinligini ko’rsatadi. Misol uchun, so’nggi tadqiqotlar bir tuxum hujayradan rivojlangan egizaklarda kasallik 80% hollarda, turli tuxum hujayralardan rivojlangan egizakarda esa — 20% hollarda bir xil kechishini ko’rsatdi. Ota-onalaridan birida shizofreniya mavjudligi bolada patologiya rivojlanish ehtimolini 5-12% ga oshiradi.
  • Toksik moddalarning roli. Hozirgi kunda ba’zi olimlar autointoksikatsiya nazariyasini ko’rib chiqishmoqda. Ushbu gipotezaga ko’ra, shizofreniya ba’zi zaharli moddalar ta’siri tufayli rivojlanishi mumkin. Xususan, shizofreniya rivojlanishida ammiak, feni birikmalari, fenokrezol va boshqa zaharli moddalar salbiy rol o’ynashi mumkin. Jiddiy omilga miyaga kislorod yetishmasligi ham kiradi, buning natijasida nerv hujayralarida progressiv patologik jarayonlar rivojlanadi.
  • Shizofreniya rivojlanishining kognitiv nazariyasi. Bu nazariya shizofreniya bemor o’zi bilan o’zi bo’lib qolganda, mavjud bo’lmagan muammolar tufayli zix bo’lishi yoki shunchaki tashqi dunyo bilan aloqa qilmasligi kabi o’zini tutishi natijasida rivojlanadi deydi.
Читайте также:  Общий анализ крови при ангине

Kasallikning turlari: shizofreniya tasnifi

Tarixiy jihatdan shizofreniya katatonik, oddiy, gebrefrenik va paranoid turlarga bo’lingan.

Hozirgi kunda kasallikning 5 turi mavjud:

  • Paranoid turi: turli xil jinni g’oyalar, gallyutsinatsiyalar kuzatiladi, ammo fikrlash, affektiv buzilishlar, xulq-atvor buzilishlari yuz bermaydi;
  • Tarqoq tip (gebrefrenik shizofreniya): fikrlashning buzilishi va affektiv buzilishlar kombinatsiyasi;
  • Katatonik tip: psixomotor buzilishlar kuzatiladi, katatonik stupor mavjud bo’lishi mumkin;
  • Nodifferentsiv tip: psixotik alomatlar mavjudligi, ammo gebrefrenik, paranoid yoki katatonik tip mezonlari kuzatilmaydi;
  • Qoldiq tip: kasallik alomatlari mavjud, biroq zaif ifodalangan.

XKK (Xalqaro kasalliklar klassifikatsiyasi) da yana ikkita subtip ajratilgan:

  • Postshizofrenik depressiya: shizofreniya alomatlari reduktsiyasidan keyingi depressiv epizod yoki shizofreniyaning ba’zi belgilari borligi.
  • Oddiy shizofreniya: salbiy alomatlarning bosqichma-bosqich rivojlanib, kasallikning og’ir shaklga o’tishi.

Shizofreniya alomatlari

Shizofreniya turli xil belgilar bilan ajralib turadi, ularning asosiylari quyidagilardan iborat:

  • Produktiv alomatlar (aqldan ozish, gallyutsinatsiyalar);
  • Salbiy alomatlar (apatiya, irodaning yetishmasligi, abuliya);
  • Kognitiv buzilishlar (fikrlash, e’tibor, sezish buzilishlari).

Bezovtalik, ruhiy tushkunlik, tashqi dunyodan ajralib qolish shizofreniya haqida oldindan so’ylashi mumkin.

Shizofreniya kasalligi bilan og’rigan bemorlarda fikrlashning tarqoqligi, eshitish gallyutsinatsiyalari, nutqning buzilishi rivojlanadi. Kasallik odatda ijtimoiy izolyatsiya bilan birga keladi. Ijtimoiy o’rganish buziladi, gallyutsinatsiyalar va aqldan ozish bilan bog’liq paranoid simptomatika rivojlanadi. Ba’zi hollarda odam g’aroyib holatda (katatoniya) qotib qolishi mumkin, jim bo’lib qoladi, maqsadsiz g’ayratlanib ketishi mumkin. Shizofreniyaning eng xarakterli alomatlari — bu tez-tez va uzoq muddatli bo’lishi mumkin bo’lgan gallyutsinatsiyadir.

Bemor yaqinlari shizofreniyani ko’rsatadigan birinchi alomatlarni aniqlashi muhim ahamiyatga ega. Bunday alomatlar, odatda, quyidagilardir:

  • Kishining vazifasini bajara olmasligi. Chunki bemor oddiygina bu vazifalarda hech qanday ma’noni ko’rmaydi. Bu hatto asosiy gigiena choralariga ham tegishli. Misol uchun, bemor oyoqlarini yuvishni bee’mano deb hisoblaydi, chunki ular baribir rasvo bo’ladi.
    Nutqning buzilishi. Shizofreniyada bu alomat bemorga berilgan savollarga oddiy (bitta so’zli) javoblarni berishi bilan izohlanadi. Agar bemor batafsil javob berishga majbur bo’lsa, u juda sekin gapiradi.
  • Hissiy (emotsional)tubanlik . Bemorning yuzi bildirishsiz, befarq. Atrofdagi odamlar bemor qanday kayfiyatda ekanligini va uning niyatlari qanday ekanligini tushunishi juda qiyin.
  • E’tiborsizlik, hayolchanlik va diqqatning yo’qligi.
  • Qiziqishning yo’qolishi — hattoki bundan oldin bemorni quvontiradigan jismlar va mashg’ulotlarga ham.

Shuni yodda tutingki, shizofreniya yetarlicha asta-sekin rivojlanib boradi va mavjud alomatlar vaqt o’tishi bilan ortadi. Kasallikning belgilarini vaqtida aniqlab olish va iloji boricha tezroq shifokor bilan uchrahish muhimdir.

Читайте также:  Псило-Бальзам инструкция по применению показания, противопоказания, побочное действие – описание Psi

Bemorning harakati

O’zingizni yoki yaqinlaringizda shizofreniya belgilarini aniqlasangiz, darhol psixiatr bilan bog’laning.

Shizofreniya tashxisi

Tashxislash bemorning shikoyatlariga, xatti-harakatiga (qarindoshlari, do’stlari yoki hamkasblari tomonidan qo’shimcha ma’lumotlar bilan) asoslangan holda psixiatr tomonidan amalga oshiriladi. Hozirgi kunda shizofreniyani aniqlash uchun laboratoriya tahlillari mavjud emas. Internet-foydalanuvchilarga o’z-o’zini tashxis qilish uchun taklif qilingan shizofreniya uchun mashhur testlar (turli xil variantlarda) jiddiy dalil sifatida qaralmaydi.

Shizofreniyani davolash

Davolash odatda psixofarmakoterapiya yo’li bilan amalga oshiriladi. Boshqa usullar orasida insulinkomatoz terapiya, elektrokonvulsiv terapiya va boshqalar mavjud. Psixotrop va nootropik preparatlarni tanlash (pantogam va boshqalar) kasallik kechish turi va alomatlardagi xususiyatlari bilan aniqlanadi.

Uzluksiz kechayotgan salbiy shizofreniyada kuchli antipsixotik ta’sirga ega (xlorpromazin, levomepromazin, promazin, galoperidol, trifluoperazin, klozapin) neyroleptiklar qo’llaniladi. Odatda neyroleptiklar bilan davolashda og’ir neyroleptik asoratlarning rivojlanishiga yo’l qo’ymaslik uchun xolinolitiklar (trigeksifenidil, biperiden) belgilanadi.

Shizofreniyaning oddiy shaklini davolashda stimulyatorli ta’sirli neyroleptiklar (trifluoperazin, perfenazin) qo’llaniladi. Atipik neyroleptiklar (risperidon, ketiapin, olanzapin) ham ishlatiladi.

Paranoid shizofreniyaning uzluksiz kechishida aqldan ozishga qarshi ta’sirga ega tipik neyroleptiklar (perfenazin, trifluoperazin, galoperidol) qo’llaniladi. Atipik neyrotiklardan esa — klozapin. Gallyutsinator aqldan ozish ustunlik qilganda perfenazin, yoki trifluoperazindan foydalaniladi. Davolashning keyingi bosqichlarida flufenazin ishlatiladi.

Uzluksiz kam progredient kechimga ega bo’lgan shizofreniyani davolashda neyroeptiklar va trankvilizatorlar (fenazepam, tofizopam, lorazepam, bromazepam) birgalikda qo’llaniladi.

Febril shizofreniyani davolashda infuzion terapiya qo’llaniladi: 10% glyukoza-insulin-kaliy aralashmasi, kaliy, magniy va kaltsiy preparatlari, tuzli eritmalar. Gipertermiyani bartaraf etish uchun sun’iy sovutish (arterial tomirlar ustiga muzli xaltalar joylashtirish, ho’l yopinchiq, sochiq bilan o’rash) amalga oshiriladi. Miya shishini oldini olish uchun osmotik diuretiklar (mannitol) tomir ichiga kiritiladi. Shu bilan birga, diazepam yoki geksenalli narkoz ishlatiladi.

Shizofreniya asoratlari

Shizofreniyada quyidagi asoratlar yuzaga keladi: ijtimoiy o’rinni topa olmaslik, bosh miya vazifasining buzilishlari, neyroleptiklar qo’llanilganligi tufayli neyroleptik ekstrapiramidal buzilishlar.

Shizofreniyaning oldini olish

Bugungi kunda shizofreniyani oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlar ishlab chiqilmagan.

Shizofreniya belgilari va diagnostikasi

Shizofreniya diagnostikasiga olib keladigan ko’plab yo’llar mavjud

Shizofreniya — bu shubhali bir kasallik

Tashxis qo’yish uchun shifokorlar bemorning farovonligi vaqtidagi izchil o’zgarishlarni kuzatib borishadi. Masalan, nafas qiyinlishuvi bilan birga chuqur nafas olish bilan yomonlashadigan yo’tal, isitma, ko’krak og’rig’i pnevmoniyani juda yaxshi biladi. Yoki to’satdan ko’krak qafasining keskinligining kombinatsiyasi, so’ngra chap qo’lning og’rig’i yurak xuruji uchun qizil bayroqdir.

Muhimi, jismoniy va ruhiy muammolarning aksariyati vaqt ichida izchil ravishda namoyon bo’ladi. Shifokorlar tibbiy sharoitlarning aksariyatini tashxislash imkonini beradigan bu bir xillik (shifokorlar bir hil klinik ko’rinish haqida gapirishadi).

Shizofreniya bir hil holat emas. Shaytonli tovushlar bilan azoblangan va teledasturlarda kodlangan maxfiy xabarlar shizofreniya kasaliga chalinganiga ishonch hosil qilgan. Atrof-muhitga qiziqish ko’rsatmasa, hech qanday turtki bo’lmasligi va hech qanday hissiy javob bo’lmasa, shizofreniya bilan teng darajada tashxis qo’yish mumkin. Ikkita turli xil prezentatsiyalar, bitta tashxis.

Xo’sh, unda qanday qilib ular birgalashib qo’yishadi?

Shizofreniya kasalligini aniqlash uchun shifokorlar , odatda, bilim va hissiy muammolarga qo’shimcha ravishda, ijobiy va salbiy alomatlar deb ataladigan muammo yoki belgilarning kombinatsiyasini izlaydi. Catatonia, shizofreniyada ko’rilgan boshqa bir qator alomatlarni ifodalaydi.

Shizofreniya uchun diagnostik test bormi?

Afsuski, shizofreniya shubhali tashxisni tashxis qiluvchi va jiddiy aqliy holatlarda mumkin bo’lgan tashxis sifatida shizofreniya xavfsizligini bartaraf etadigan hech qanday sinov yo’q.

Agar shifokor nima uchun meni bosh CT / MRI yuborish uchun yubordi?

Shizofreniyaga o’xshash alomatlar bilan namoyon bo’lishi mumkin bo’lgan boshqa holatlar bo’lgani uchun.

Bular miya massasini / shishlarini o’z ichiga olishi mumkin, bu miyaning turli qismlariga siqilish orqali shaxsiyatdagi o’zgarishlarga olib kelishi mumkin, shuningdek, g’ayritabiiy in’ikoslar (g’ayritabiiylik yoki gallyutsinatsiyalar) yoki g’ayrioddiy fikr shakllari (delusions). Ko’zni boshlash (CT / MRI) psixozning sababi emasligini aniqlashda yordam beradi — klinik jihatdan belgilari uchun mumkin bo’lgan tushuntirish sifatida shish paydo bo’lishini istisno qiladi .

Ijobiy alomatlar qanday?

Kundalik an’anaviy tajribadan yuqori bo’lgan fikrlar va hissiyotlar ijobiy alomatlar deb tasniflanadi. Ovozlarni eshitish va vizuallarni ko’rish, masalan, odamlarning sizni ta’qib qilayotganini yoki sizni yomon ko’rishga intilayotganini his qilish kabi haqiqatga asoslanmagan qat’iy e’tiqodlar kabi xiralashgan tajribalar ijobiy alomatlarning odatiy misollaridir.

Читайте также:  Городская поликлиника № 166 адрес, телефон, официальный сайт, часы работы Москва, Домодедовская ул

Ijobiy alomatlar haqida juda ko’p «ijobiy» narsa yo’q — bu yorliq faqatgina ushbu alomatlarning qo’shilishi («qo’shimcha» = «ortiqcha» yoki ijobiy belgi, Matematika 101 ni esda tuting) odatiy aqliy holat deb hisoblanadi .

Ijobiy alomatlar orasida barcha turdagi halüsinasyonlar va delusional fikrlash — odatda «psikotik semptomlar» sifatida guruhlangan va tartibsizlik fikrlashni o’z ichiga oladi.

Shizofreniya uchun odatiy dori-darmon — antipisikotiklar , ham birinchi, ham ikkinchi avlod — ijobiy / psixotik simptomlarni davolash uchun juda yaxshi ishlaydi.

Salbiy alomatlar qanday?

Agar ijobiy belgilar «ortiqcha» belgisi bo’lsa, unda salbiy alomatlar an’anaviy ruhiy holat deb qaraladigan narsalarning yo’qligining belgilaridir. Insonlar ijtimoiy narsalardir, shuning uchun ijtimoiy jihatdan izolyatsiyaga olib keladigan har qanday narsaga qiziqish etishmasligi salbiy alomatdir. Tuyg’ular bizning kunlik aqliy vazifamizda muhim rol o’ynaydi, shuning uchun his-tuyg’ularning etishmasligi, ya’ni «tekis ta’sir» ga borishi mumkin — ya’ni yuz tuyg’usi (ta’sir etmasligi), shuningdek, salbiy alomatdir.

Boshqa salbiy alomatlar qiziqish, motivatsiya yoki narsalardan zavq olish qobiliyatini kamaytirishni o’z ichiga oladi.

Salbiy alomatlar og’ir bo’lsa, hatto oddiy narsalarni boshdan kechirish qiyin kechishi mumkin, masalan, to’shakka chiqish, dush qabul qilish, kiyinish yoki boshlash va suhbatni davom ettirish («nutqning kamligi» ).

Birinchi avlod psixotexnikasi salbiy alomatlar uchun ko’p ish qilmaydi va ba’zida bu belgilarni ham yomonlashtiradi. Yaxshi xabar shundaki, ikkinchi avlod antisposkopiklar salbiy belgilarni yomonlashtirmaydi; ammo ularni yaxshiroq yoki yomonlashtirmasliklari aniq emas.

Kognitiv belgilar nima?

Shizofreniya ko’pincha e’tiboringizni, kontsentratsiyani va siz o’rgangan narsalarni (xotira kamligini kamaytirish) zaiflashtiradi. Ajablanmasa, bu muammolar yangi axborotni o’rganish, muammolarni hal qilish yoki qarorlarni qabul qilishni qiyinlashtiradi (ijro funktsiyasi tanqisligi).

Bugungi kunda shizofreniyadagi bilim kamchiliklari uchun yaxshi davolash yo’q.

Hissiy muammolar qanday?

Depressiya va anksiyete keng tarqalgan.

Antipsikotiklar ruhiy ta’sirga ega emas, shuning uchun depressiya va anksiyete davolanish uchun etarlicha og’ir bo’lsa, shifokoringiz antidepressant yoki antiseptik davolanishni boshlashi mumkin.

Katatonik belgilari haqida nima deyish mumkin?

Catatonia — muzlatilgan tashqi ko’rinish bilan yakunlangan juda og’ir vosita harakati. Katatoni bo’lgan bemorlarda yashovchi haykallar kabi ko’rinadi. Kattaroq katatoniya holatlarida bemorlar javob bermayaptilar va tana holatiga yopishib qolishadi yoki bu muzlatilgan (har kim uni o’zgartirishga urinayotgan bo’lsa, faol qarshilik bilan) yoki tanani «modellashtirishi» mumkin bo’lgan «suyuqlik moslashuvchanligi» har qanday holatda. Maqsadsiz harakatlarga ega ekstremal vosita tashviqotining holati ham katatonik qiziqish sifatida tasniflanishi mumkin.

Catatonia shizofreniyada taqdimotning bir qismi bo’lishi mumkin, lekin og’ir depressiya va maniyali bemorlarda ham ko’rish mumkin.

Antipsikotiklar katatoni uchun tanlovga yordam berishi mumkin. Benzodiazepinlar (lorazepam va diazepamni boshqalar qatorida) deb nomlanadigan boshqa turdagi dorilar catatonia uchun tanlovdir.

Juda ko’p alomatlar mavjud. Ularning barchasi shizofreniya tashxisi uchun hisoblanadimi?

Yo’q. Shizofreniyaning tashxisi shundaki, bemorda kamida ikkita belgilari bo’lishi kerak (ijobiy yoki salbiy yoki kombinatsiya). Semptomlar oilada va umuman jamiyatda ishlash qobiliyatining pasayishiga olib kelishi uchun etarlicha jiddiy bo’lishi kerak. Bundan tashqari, shizofreniya kasaliga tashxis qo’yish uchun semptomlar kamida olti oyda ham bo’lishi kerak. Nihoyat, semptomlar «boshlang’ich» ma’nosini anglatishi kerak, chunki bemorning nima uchun ularni (masalan, spirtli ichimliklarni, giyohvand moddalarni yoki retsept bo’yicha dori-darmonlarni qo’llashni yoki boshqa tibbiy yoki aqliy salomatlik sharoitlarini) boshdan kechirishini tushuntirish yo’q.

Ссылка на основную публикацию
Чувство голода после еды причины возникновения, как избавиться
Почему людям хочется есть даже после сытного приема пищи Чувство голода после полноценного приема еды является довольно распространенной проблемой, даже...
Что такое олигозооспермия причины, диагностика, лечение — клиника АВА-ПЕТЕР
Лечение олигоспермии Олигоспермия – это болезнь, сопровождающаяся уменьшением в сперме количества сперматозоидов до уровня, когда они утрачивают способность к оплодотворению...
Что такое остеоинтеграция
Что такое остеоинтеграция при имплантации зубов, как определить, что имплантат остеоинтегрировался Операция по установке зубного импланта длится относительно недолго. Гораздо...
ЧУЗ; Клиническая больница; РЖД-Медицина; города Саратов
Структура ОАО "РЖД" Руководство Заместитель генерального директора - начальник дирекции Иванов Павел Алексеевич Первый заместитель начальника дирекции Рахимжанов Денис Махметович...
Adblock detector